گفتگوي انتقادي اسلام و مسيحيت
خداباوري در دو آيين مسيحيت و اسلام
خداباوري در دو آيين مسيحيت و اسلام
1395/10/11 - 020936
تاریخ و ساعت خبر:
139124
کد خبر:
از نگاه آيت‌الله جوادي آملي تثليث نتيجه تندروي و افراط درباره حضرت مسيح(ع) است، اما پاپ شنودا آن را قابل توجيه مي‌داند.

 

توحيد در عين تثليث

پاپ شنوداي سوم (1923-2012م) کشيش برجسته مصري بود که صد و هفدهمين پاپ کليساي قبطي شمرده مي‌شد. پاپ شنودا از نويسندگان فعال در زمينه الهيات مسيحي بود و به صورت منظم مقالات بسياري را در نشريه «الاهرام» مصر چاپ مي‌کرد. نظير جيّد که نام حقيقي پاپ شنودا بود، در دانشگاه «فؤاد اول» مصر در رشته تاريخ تحصيلات خود را آغاز کرد و مدرک ليسانس خود را با درجه ممتاز در در سال 1947 گرفت. او در سال پاياني به مدرسه کاتوليک-مسيحي شهر اسکندريه پيوست و پس از آن نيز در کلاس‌هاي شبانه دانشکده مسيحي قبطي شرکت داشت و همزمان در آنجا تدريس هم مي‌کرد. وي شديدا علاقه‌مند به نوشتن بود و خصوصا قصيده و شعر مي‌نوشت و به فعاليت‌هاي مطبوعاتي نيز توجه داشت. او به مدت ده سال ديرنشين شد و از سال 1965 تا 1962 بيشتر وقتش را در غاري در نزديکي دير عزلت مي‌گزيد.

پاپ شنودا آثار متعددي دارد که در آنها مسائل مختلف عقيدتي و اخلاقي را از منظر الهيات مسيحيت کاتوليک بررسي مي‌کند. وي در باب ايمان به خدا معتقد است ايمان حقيقي آن است که انسان در عين آنکه به يک اله باور داشته باشد، به سه گانه مقدس يا اقانيم سه‌گانه نيز باور داشته باشد؛ سه گانه‌ پدر، پسر و روح القدس.

وي معتقد است اين دو باور با همديگر سر سازگاري دارند و از همين روست که مسيحيان پس از آنکه مي‌گويند: «به نام پدر، پسر و روح القدس» مي‌گويند: «خداي يکتا آمين». وي متذکر مي‌شود که در آياتي از عهد قديم نيز عقيده توحيد آمده است از جمله آنجا که مي‌گويد: «من پروردگار و اله تو هستم... هيچ اله ديگري در برابر من نباشد.» يا در آيه ديگر مي‌خوانيم «من پروردگارم و کسي جز من نيست. پيش از من الهي قابل تصور نيست و پس از من نيز نخواهد بود.»

وي اشاره به اشکالي مي‌کند که به مسيحيان مطرح مي‌کنند که چگونه مي‌شود به سه خدا باور داشت ولي به يک خدا باور داشت؟! مگر جمع 1+1+1= 3 نمي‌شود؟ اما از نظر پاپ شنودا حقيقت باور توحيدي مسيحيان همچون قانون ضرب است 1*1*1=1. او توضيح مي‌دهد که بر اساس آيات کتاب مقدس، پسر مي‌گويد من در پدر هستم و پدر در من است و يا در جاي ديگر مي‌گويد  من و پدر يکي هستيم.

پاپ تأکيد مي‌کند:

«ما به خداوند شرک نمي‌ورزيم و شريکي براي لاهوت او قرار نمي‌دهيم. و سه گانه مقدس به معناي تعدد آلهه نيست. بلکه به معناي تفاصيل در ذات الهي واحد است.»[1]

وي مثال ديگري مي‌زند. او معتقد است باور مسيحي به خداوند همچون آتش است که ذاتي دارد و داراي حرارت و نور نيز است. آتش، نور و حرارت يک چيز بيشتر نيستند اما سه چيزند.

رهبر فقيد مسيحيان قبطي مصر معتقد بود به باور مسلمانان، اعتقاد مسيحيان در باب خداوند متعال موجب کفر است. همانطور که در  آيه 72 سوره مائده مي‌فرمايد «لقد کفر الذين قالوا انّ الله ثالث ثلاثة». پاپ در پاسخ سؤالي که همين مسأله را از او پرسيده است مي‌گويد ما به خداي يکتا باور داريم؛ بلکه يکي از بهترين تشبيه‌هايي که مي‌توان براي توضيح باور مسيحي به توحيد آورد خود انسان است. چرا که انسان در عين اينکه وجه خدا است، داراي يک عقل و يک روح نيز هست. وي تأکيد مي‌کند:

«خداوند ذاتي الهي دارد که عاقل، زنده و داراي عقل و حيات است که ذات، عقل و حيات يکي هستند و ما بين آنها فاصله نمي‌اندازيم. پدر در پسر در روح القدس است و عقيده ما در باب اين ذات الهي عاقل حي که سه گانه‌ است از اين باب است و نه از باب تفصيل بين آنها.»[2]

 

آيت‌الله‌العظمي جوادي آملي و نقد تثليث مسيحي

آيت‌الله جوادي آملي توحيد را به معنايي که مورد قبول مسيحياني چون پاپ شنودا است نمي‌پذيرد. از نگاه ايشان اساس اديان الهي بر توحيد بنا شده است و حقيقت توحيد به هيچ وجه با تثليث قابل جمع نيست.

از نگاه آيت‌الله جوادي آملي مسيحيان به دو گروه موحّد معتدل و غاليان غير معتدل که خود به دو گروه تقسيم مي‌شوند:

1.       کساني که حضرت مسيح را فرزند خداوند مي‌دانند؛ همانطور که در آيه 30 سوره توبه مي‌فرمايد: «و قالت النّصاري المسيح ابن الله»

2.       کساني که اب و ابن و روح القدس را خدا مي‌دانند و معتقدند خداي سبحان ثالث ثلاثه است که اين باور نيز به کفر منجر مي‌شود.[3]

آيت‌الله اشاره مي‌کند که برخوردهاي قرآن کريم با مسأله تثليث از آن روست که اين مسأله در بين مسيحيان شهرت بسياري دارد و شعار اصلي و رسمي آنهاست. نکته قابل ذکر ديگر آنکه از نگاه آيت‌الله جوادي اين باور احتمالا از عقايد بت‌پرستان هند، چين و احيانا مصر به عقايد مسيحيت راه يافته است.

اگر چه پاپ شنودا در پي توجيه آيه قرآن است، اما آيت‌الله جوادي معتقد است مسلما در عصر نزول قرآن کريم عقايد شرک‌آلود مسيحيت و خصوصا يکي بودن خدا و حضرت مسيح شايع بوده است[4] و تلاش‌ براي توجيه نتيجه‌اي ندارد. چرا که  کليسا در عمل، عقيده تثليث خود را هويدا مي‌کند. مثلا در غسل تعميد، اين کار به اسم پدر، پسر و روح‌القدس انجام مي‌شود. خود عطف اين سه نام به يکديگر نشان‌گر اعتقاد به استقلال هر کدام از اين سه است و در هر حال سخني از خداي يگانه در ميان نيست.

به نظر مي‌رسد علي‌رغم آنکه پاپ شنودا تلاش کرده است با تمسک به مثال‌هاي عامه‌فهم، تفسير قابل قبولي از تثليث بيان کند اما بيان فلسفي دقيقي براي اين مسأله ارائه نمي‌‎دهد. آيت‌الله جوادي آملي چهار احتمال براي اين نوع تفاسير از تثليث ارائه مي‌دهد که تفسير چهارم از ديگر تفاسير به سخن پاپ شنودا نزديک‌تر به نظر مي‌رسد.

بر اين اساس «دريافت ما از طبيعت واحد خداي سه‌گانه چنين است که خدا گرچه صفات متعددي دارد ولي سه صفت وي مانند خود ازلي و ضروري است؛ صفات مذکور عبارت است از طبيعت ذاتي و متعالي خدا(پدر)، کلمه خدا که در عيساي مسيح مجسّم شد و وجود فعال و حيات‌بخش خدا در مخلوقات.»[5] از نگاه آيت‌الله جوادي اشکال اصلي اين باور آن است که لازمه صفات ذاتي، ازلي و ضروري بودن براي خداوند است و بايد اين صفات نيز همچون ذات خداوند نامحدود باشند و تنها در مفهوم و لفظ با ذات خدا متفاوت باشند در حالي‌که همانطور که هيچ‌کس به ذات خدا راه ندارد،  نمي‌تواند به صفات ذاتي وي نيز راه داشته باشد. آيت‌الله جوادي مي‌گويد:

«مسيحيان به صراحت نمي‌گفتند که عيسي بن مريم خداست، بلکه چون مي‌گفتند خدا و عيسي و روح القدس در عرض هم‌اند، پس عيساي مسيح(ع) هم مانند «الله» خواهد بود. البته اعتقاد آنها اين نبود که آن حضرت، خالق آسمان‌ها و زمين و واجب الوجود است؛ بلکه مي‌گفتند بايد او را عبادت کرد، زيرا از قداست خاصي برخوردار است.»[6]

نکته ديگر قابل ذکر آنکه آيت‌الله جوادي تصريح مي‌کند منظور حقيقي آيه 17 سوره مائده که در کلام پاپ شنودا مورد اشاره قرار گرفته است گروهي از مسيحيان بوده‌اند که تصريح مي‌کردند که خداوند همان مسيح است که اين عقيده گروهي از افراطيون و غاليان نصارا بوده است که قصد تطهير و تنزيه کفر خود را داشتند[7] که اين آيه کريمه بطلان اعتقاد آنها را به نمايش مي‌گذارد.

 

مسيح(ع)؛ منادي توحيد ربوبي و دين فطري

از نگاه آيت‌الله جوادي آملي تثليث نتيجه تندروي و افراط درباره حضرت مسيح(ع) است.[8] نتيجه اين افراط در عقيده به مسيح، باور به تثليث شده است و از سوي ديگر اهل تفريط نيز مادر مسيح را به بهتان عظيم متهم نمودند. در حالي که قرآن کريم خلقت مسيح را به حضرت آدم شبيه دانسته است و از اين جهت، همزمان راه را بر اين افراط و تفريط در مورد مسيح بسته است.[9] آيت‌الله جوادي مي‌‎گويد:

«در کلمات حضرت مسيح شواهد متعددي بر قداست مريم -عليها السلام- و طهارت مولد خودش وجود دارد؛ زيرا کسي که از نبوت و کتاب آسماني برخوردار بوده، وجودش در همه شؤون و حالات منشأ برکت است و هرگز ار دامن آلوده به دنيا نمي‌آيد.»[10]

از نگاه آيت‌الله جوادي آملي مسيح نيز يکي از پيامبران الهي است که پيام خداوند را براي انسان آورده است و او را به فطريات دروني‌اش رهنمون است. سخن مسيح(ع) و جان سخن پيامبر اسلام(ص) يکي است و اين دو پيامبر، همچون همه پيامبران الهي مردم را به توحيد و تسليم در مقابل خداي يکتا دعوت مي‌کردند. از نگاه ايشان بر اساس آيات قرآن کريم مسيح در طول زندگي، خود را موظف به نماز مي‌دانست.[11] اين مسأله به خوبي نشان مي‌دهد که مسيح نيز عميقا به توحيد باور داشت و او خود را «عبد» خدا مي‌دانست و نه پسر خدا.[12] آيت‌الله جوادي مي‌گويد:

«عيساي مسيح از انسان‌هاي کاملي است که از درجه عالي روح برخوردار بود؛ خداي سبحان روحي منزّه از هر  اشتباه و سهو و نسيان به او عنايت کرد و فقط حقّ را مي‌ديد و او را مي‌پرستيد.»[13]

 

 

 



[1] . قانون الايمان، البابا شنودة الثالث، الطبعة الاولي 1997، ص 13

[2] . الثليث و التوحيد، سخنراني پاپ در تاريخ 26/3/1977ص 4

[3] . توحيد در قرآن، ص 613

[4] . توحيد در قرآن، ص 617

[5] . همان، ص 619

[6] . تسنيم، ج8، ص 155

[7] . همان، ص 621

[8] . تسنيم، ج 21، ص 431

[9] . تسنيم، ج 14، ص 419

[10] . سيره پيامبران در قرآن، ج7، ص 388

[11] . چنانچه در آيه 31 سوره مريم مي‌خوانيم: «و أوصاني بالصلوة و الزکوة مادمت حيّا»

[12] . چنانچه در آيه 172 سوره نساء مي‌خوانيم: «لن يستنکف المسيح أن يکون عبدا لله»

[13] . تسنيم، ج5، ص 477



نظر جدید
نام:
ایمیل:
* نظر:
بازگشت به ابتدای صفحه
مقالات
گفتگو
در محضر استاد
برگزیده ها
حضرت استاد
عکس
زندگی نامه استاد
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به است و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است. طراحی و تولید: صبا نت مهر
دراسة وجهتي نظر أنطوني فلو و آية الله العظمى جوادي الآملي
فإن الاستناد إلى صرف الحس والتجربة تواجهه الكثير من العقبات الفلسفية العميقة من وجهة النظر المعرفية. وذلك لتوفر البرهان العقلي ، واعظم منه طريق الشهود القلبي والعرفاني ، والأهم منهما معاً طريق الوحي والمكاشفة والشهود والوحي الذي يختص به المعصومون "ع" ...
All Rights Reserved This site is owned and used as source material is permitted. Design and production: SABA Net Mehr
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به اسرا نیوز می باشد. طراحی و تولید: صبا نت مهر